Η Ελλάδα του 2050 Ποιός Θα Ζει σε Αυτή τη Χώρα
700.000 νέοι κάτοικοι μέχρι το 2050: Ποιος αποφασίζει για το μέλλον του ελληνικού πληθυσμού;
Το δημογραφικό πρόβλημα της Ελλάδας έχει πάψει προ πολλού να είναι μια αφηρημένη στατιστική ανησυχία. Σήμερα εξελίσσεται σε έναν από τους πιο καθοριστικούς παράγοντες για την οικονομία, την κοινωνική συνοχή και την ίδια την ταυτότητα της χώρας. Η πρόσφατη παρέμβαση του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ) έριξε λάδι στη φωτιά, καθώς προτείνει μια στρατηγική που αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα καλείται να αντιμετωπίσει το δημογραφικό της μέλλον.
Στην καρδιά των προτάσεων βρίσκεται η ανάγκη για θετικό μεταναστευτικό ισοζύγιο 700.000 ατόμων έως το 2050. Με απλά λόγια, περίπου 28.000 νέοι μετανάστες κάθε χρόνο για τα επόμενα 25 χρόνια. Το ΙΔΕΜ υποστηρίζει ότι μόνο έτσι μπορεί να καλυφθεί η αναμενόμενη μείωση του πληθυσμού παραγωγικής ηλικίας, που υπολογίζεται να φτάσει τις 515.000 άτομα.
Η πρόταση αυτή παρουσιάζεται από ορισμένα μέσα ως «μονόδρομος». Όμως, όταν μια τόσο βαθιά κοινωνική αλλαγή παρουσιάζεται ως τεχνικό ζήτημα, χωρίς ουσιαστική δημόσια συζήτηση, εύλογα γεννιούνται ερωτήματα.
Η τεχνοκρατική προσέγγιση και τα κενά της
Το ΙΔΕΜ αναλύει την κρίσιμη ηλικιακή ομάδα των γυναικών 25–44 ετών, επισημαίνοντας ότι η μείωση αυτής της ομάδας καθιστά αδύνατη την αντιστροφή της υπογεννητικότητας. Ωστόσο, η ανάλυση αυτή μοιάζει να θεωρεί δεδομένο ότι η ελληνική κοινωνία δεν μπορεί να ανακάμψει δημογραφικά με εσωτερικά μέσα.
Και εδώ αρχίζει η κριτική:
Πού είναι η συζήτηση για στήριξη της οικογένειας;
Πού είναι τα μέτρα για επιστροφή των νέων Ελλήνων του εξωτερικού;
Πού είναι η στρατηγική για ενίσχυση της μητρότητας, της παιδείας, της κοινωνικής σταθερότητας;
Πού είναι η αντιμετώπιση των αξιακών και πολιτισμικών παραγόντων που οδηγούν στη χαμηλή γεννητικότητα;
Η απουσία αυτών των θεμάτων από την επίσημη συζήτηση δημιουργεί την εντύπωση ότι η λύση έχει ήδη προαποφασιστεί: η Ελλάδα θα καλύψει το δημογραφικό της κενό όχι με ενίσχυση του δικού της πληθυσμού, αλλά με εισαγωγή νέου.
Η ιστορική σύγκριση που κανείς δεν θέλει να κάνει
Το επιχείρημα ότι «η Ελλάδα δεν γεννά επειδή είναι φτωχή» καταρρίπτεται από την ίδια την ιστορία της. Το 1940, σε μια χώρα φτωχή, αγροτική και πολιτικά ασταθή, οι γεννήσεις ξεπερνούσαν τις 170.000. Σήμερα, σε μια χώρα με υψηλότερο βιοτικό επίπεδο, οι γεννήσεις έχουν πέσει στις 65.000. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι κοινωνικό, πολιτισμικό, αξιακό. Και κυρίως: είναι πολιτικό.
Η μεγάλη συζήτηση που δεν γίνεται
Η πρόταση για 700.000 νέους κατοίκους δεν είναι απλώς μια αριθμητική άσκηση. Είναι μια επιλογή που θα διαμορφώσει:
τη σύνθεση του πληθυσμού,
την κοινωνική συνοχή,
την πολιτισμική ταυτότητα,
τις μελλοντικές πολιτικές ισορροπίες,
την εθνική στρατηγική της χώρας.
Κι όμως, αυτή η επιλογή παρουσιάζεται σαν τεχνική λεπτομέρεια. Σαν κάτι που «πρέπει να γίνει» επειδή το λένε οι αριθμοί. Αλλά οι αριθμοί δεν αποφασίζουν.
Οι κοινωνίες αποφασίζουν.
Υπάρχουν εναλλακτικές; Φυσικά και υπάρχουν...
Αντί για μια μονοδιάστατη στρατηγική που στηρίζεται αποκλειστικά στη μετανάστευση, η Ελλάδα θα μπορούσε να εξετάσει:
Στοχευμένη ενίσχυση της οικογένειας με πραγματικά αποτελεσματικά μέτρα.
Εθνική στρατηγική επαναπατρισμού για τους εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες του εξωτερικού.
Πολιτικές που ενθαρρύνουν τις γεννήσεις, όχι απλώς επιδόματα επιβίωσης.
Προσέλκυση πληθυσμών με πολιτισμική εγγύτητα, όπου αυτό είναι εφικτό.
Εκστρατείες ενημέρωσης για την αξία της οικογένειας και της δημογραφικής σταθερότητας.
Στήριξη των νέων ζευγαριών σε στέγαση, εργασία και παιδεία.
Αυτές οι λύσεις δεν είναι «ανέφικτες». Είναι απλώς εκτός της κυρίαρχης ατζέντας.
Η Ευρώπη ως εργαστήριο δημογραφικών πειραμάτων
Η Ελλάδα δεν είναι η μόνη χώρα που αντιμετωπίζει δημογραφική κρίση. Αλλά είναι από τις λίγες που συζητούν τόσο ανοιχτά την αντικατάσταση του πληθυσμού μέσω μετανάστευσης ως βασική στρατηγική. Η Ευρώπη συνολικά βρίσκεται σε μια ιστορική καμπή:
θα επιλέξει την ενίσχυση των δικών της κοινωνιών ή θα στηριχθεί σε συνεχή εισαγωγή πληθυσμού;
Η Ελλάδα, ως μικρή χώρα με ισχυρή πολιτισμική ταυτότητα, δεν μπορεί να αποφύγει αυτή τη συζήτηση. Και σίγουρα δεν μπορεί να την αφήσει να εξελιχθεί στο παρασκήνιο.
Το πραγματικό ερώτημα
Δεν είναι αν η Ελλάδα χρειάζεται εργατικό δυναμικό.
Δεν είναι αν η μετανάστευση μπορεί να βοηθήσει.
Δεν είναι αν το δημογραφικό είναι επείγον.
Το πραγματικό ερώτημα είναι: Ποιος αποφασίζει για το μέλλον του ελληνικού πληθυσμού — και με ποια κριτήρια; Αν δεν απαντηθεί αυτό, τότε η συζήτηση για το δημογραφικό δεν είναι πολιτική. Είναι διαχείριση τετελεσμένων.
Κείμενο: Κώστας Κανάκας
